Wanneer ben je nou echt jezelf?

“Bij mijn geliefde kan ik helemaal mijzelf zijn”, zei een vriendin laatst. En over de tijd met haar ex zei ze: “Ik was mijzelf gewoon niet”. Maar wat betekent dat nou eigenlijk, jezelf zijn? Ben je niet altijd jezelf? We kunnen toch nooit iets anders zijn dan onszelf? Of toch wel?

Als ik bij mijzelf na ga, wat ik bedoel als ik zeg: ik kan helemaal mijzelf zijn bij die persoon, dan bedoel ik eigenlijk: ik ben volledig op mijn gemak. Ik ben ontspannen, ik durf te uiten wat er in mij leeft, ik hoef niet op mijn hoede te zijn, het is veilig.

Het is een staat waar we volgens mij allemaal naar verlangen, maar die niet voor iedereen vanzelfsprekend is. We zijn persoonlijkheden met een geschiedenis. En die geschiedenis kent voor ieder van ons pijnlijke momenten van afwijzing. Onbewust zullen we er alles aan doen om dat soort pijn nooit meer te hoeven voelen.

We zorgen dat we super aardig zijn, of heel flexibel. We zorgen dat we meer weten en beter zijn dan de rest. We schieten standaard in de verdediging, of juist in de aanval. Of we maken ons onzichtbaar, houden ons in en slikken alles weg. Ieder heeft zo zijn eigen strategie om om te gaan met een omgeving die ogenschijnlijk onvoldoende veiligheid biedt.

Ik zeg ogenschijnlijk, want als we het hebben over een gewone sociale context (dus niet een omgeving waar werkelijk fysiek gevaar dreigt), dan heeft het gevoel van veiligheid alles te maken met een innerlijke staat van zijn en heeft het niets van doen met de gedragingen van de ander(en). Al willen we dat wel graag geloven. Waar het aan de ander ligt, hoeven we immers zelf niets te doen.

Ik ervaar mijzelf als een stevig en geaard iemand. En toch merk ik aan mijn zenuwstelsel dat er een vrijwel contante alertheid is naar buiten toe. Ik zie hoe ik toch nog altijd bezig ben om aardig te zijn. Niet tot last zijn, niet te veel plek innemen, niet te veel vragen, verdwijnen als dingen te veel worden. Dat kost energie en is zeker niet ontspannen.

Veilig is het als ik alleen ben. Je zou ook kunnen zeggen: ik kan pas echt mezelf zijn als ik alleen ben. Maar klopt dat? Ik ben in wezen ook mezelf als ik me tussen de anderen beweeg en daar met een zekere alertheid rondloop. Als ik confrontaties uit de weg ga, me stilletjes erger, maar daar niets over zeg. Ik ben dan misschien wel heel erg mijzelf.

Ik ben een persoon die stevig en geaard is. Én ik ben een persoon die zich niet overal veilig voelt en zich dan op een bepaalde manier gedraagt. Er zijn plekken waar ik me volkomen ontspannen voel én er zijn plekken waar dat niet zo is. Maar overal ben ik mijzelf en niet iemand anders.

Dat erkennen. Mijzelf zien in de compleetheid van wie ik ben en hoe ik mij gedraag. Dat niet veroordelen, maar simpelweg zien als het volledige plaatje, dat zorgt ervoor dat ik werkelijk het gevoel heb volledig mijzelf te zijn. Altijd en overal. Én het helpt om iets meer te kunnen ontspannen.

En dan, om het nog vollediger te maken, is er ook nog zoiets als mijn ware natuur. Dat wat mijn persoonlijkheid, die gevormd wordt door mijn geschiedenis, overstijgt. De mysterische bron die maakt dat mijn hart klopt, mijn cellen groeien, mijn longen ademen. Het bewustzijn dat alles registreert, verwelkomt. Het onbenoembare dat wel voelbaar is, maar geen geschikte woorden kent. Dat wat onveranderbaar aanwezig is. Onaangetast door welke ervaring dan ook. Dat wat ondeelbaar verbonden is met al het andere. Dat wat er nooit niet is.

Dus wanneer ben ik nou echt mijzelf? Altijd! Godzijdank. Altijd.